آزبست و الیاف جایگزین آن

  • شنبه 28 دی 1392 ساعت 14:43

مقالات => خانه های چوبی

دکتر سپهر گنجه‌ای
دکترای مهندسی راه و ساختمان از سوئد و امریکا، متخصص خانه‌های چوبی و
سیستم‌های سبک ساختمانی، مشاور عالی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی
مهندس فرشته معصومی
کارشناس ارشد معماری


چکیده:
       آزبست، نامی است که بطور کلی به یک دستة شش‌گانه از سنگ‌های معدنی سیلیکاتی داده شده است. این دسته از سنگ‌ها، دارای بافت الیافی بسیار نرم و باریک و دراز و سوزنی شکل هستند.
       مصرف آزبست در صنایع گوناگون به دلیل خواص بی‌نظیر آن، از جمله قابلیت انعطاف، نسوز بودن و مقاومت در برابر حرارت و مواد شیمیایی، مقاومت کششی زیاد، نرمی و مقاومت در برابر فرسایش و عدم انتقال جریان الکتریکی، پس از جنگ جهانی دوّم، نخست در اروپا و سپس در دیگر کشورهای صنعتی جهان به شدت گسترش یافت، به‌گونه‌‌ای که مصرف جهانی آن در سال 1975 میلادی به 000,090,5 تن در سال رسید. آزبست در بیش از 3000 محصول گوناگون مورد استفاده قرار گرفته است. این ماده بی‌گمان اهمّیت به‌سزایی در رشد اقتصادی اروپا پس از جنگ داشته است. مصرف سالانه آزبست در ایران به 85000 تن در سال 1383 رسید و مقام هفتم مصرف آزبست در جهان را دارا گردید. ازبست مورد نیاز کشور در حدود 10000 تن از معادن واقع در خراسان استخراج شده و مابقی از کشورهای دیگر، به خصوص از جمهوری ترکمنستان و روسیه وارد شده است. در شکل1 میزان مصرف آزبست در صنایع ایران تا سال 1383 نشان داده شده است.
 

شکل 1- نمودار مصرف آزبست در ایران از سال 1339 تا 1382
       معایب آزبست از دهه 70 میلادی، به تدریج به‌صورت امراض گوناگون ریوی و سرطان ریه، نخست در بین کارگران و افراد خانواده آن‌ها و سپس در میان مصرف‌کنندگان آشکار شد. بیش از صد هزار نفر در سال جان خود را برای تماس با آزبست از دست می‌دهند. حتی اگر امروز تولید و مصرف آزبست به‌کلی در جهان متوقف شود، بیش از دو میلیون نفر در بیست سال آینده به‌خاطر تماس پیشین خود با آزبست، جان خود را از دست خواهند داد. آمار درستی از تعداد قربانیان آزبست در ایران در دست نیست، ولی با توجه به کمبود آگاهی تولیدکنندگان و کارگران کارخانه‌های داخلی از خطرات این ماده و عدم وجود اقدامات ایمنی کافی جهت جلوگیری از ابتلای کارگران به امراض آزبستی باید در انتظار رقم قابل توجهی بود. در اعلامیه سازمان بهداشت جهانی (WHO) و سازمان بین المللی کار (ILO) آمده است که به ازای مصرف هر 170 تن آزبست در کشور، دست کم 2 مورد مرگ در اثر سرطان ریه و یک مورد دیگر در اثر بیماری مزوتلیوما در سال اتفاق می‌افتد. با این حساب قربانیان آزبست ایران تنها برای سال 1383 در حدود 1500 نفر خواهد بود. قربانیان آزبست در ایران بر طبق این اعلامیه تا سال 1387 حداقل 39774 نفر تخمین زده می‌شود که می‌تواند به‌تدریج تا بیست سال آینده اتفاق افتد. (شکل 2). بزرگ‌ترین مصرف کننده آزبست در ایران کارخانه "ایرانیت" است که از سال 1336 به تولید ورق‌های آزبست سیمانی مشغول بوده است. اندازه گیری‌های انجام شده نشان داده است که سطح آزبست در هوای این کارخانه ده‌ها برابر حد مجاز بوده است.
     آزبست به عنوان ماده اولیه در بیش از 50 کارخانه و کارگاه در ایران به محصولات آزبست تبدیل میشود. طی سالیان گذشته 10 تا 15 کارخانه تولید آزبست سیمان در ایران فعال بوده اند که در حال حاضر حدود 500.000 تن محصولات حاوی آزبست تولید می‌کنند. تعداد کارگرانی که در این کارخانه‌ها مشغول به کار بوده‌اند بالغ بر 5000 نفر تخمین زده می‌شود. حدود 30 کارخانه و کارگاه تولید لنت ترمز و کلاچ نیز در ایران فعالیت میکنند که سالیانه حدود 20.000 تن محصول تولید میکنند. مطالعه انجام گرفته در سال 1385 نشان میدهد که آزبست هوای شهر تهران 60 برابر آزبست هوای شهرهای اروپا و امریکا است.
 

شکل 2 - قربانیان تخمینی آزبست در ایران، برپایه آزبست مصرف شده از سال 1339 تا 1387      
       الیاف آزبست، می‌تواند به ذرات بسیار ریز و غیرقابل رویتی تبدیل شوند. این ذرات ریز و نامرئی که قطر آن‌ها کم‌تر از 5/0 میکرون است، در هنگام تنفس به اعماق ریه نفوذ کرده و برای همیشه در آن‌جا باقی می‌مانند. این ذرات، قابل تجزیه توسط آنزیم‌های بدن نبوده و با گذشت زمان، بر اثر تحریکات مداوم خود، می‌توانند باعث بیماری‌های آزبستوسیس Asbestosis ، سرطان ریه یا بیماری مزوتلیوما Mesothelioma شوند که همه آنها در نهایت به مرگ منتهی می‌شوند.
       بیماری‌های آزبستی به‌‌تدریج و با گذشت زمان بروز می‌کنند و بدون علاج هستند. خطر ابتلا به بیماری‌های آزبستی، با مصرف دخانیات به شدّت افزایش می‌یابد. بیشتر افراد مبتلا به بیماری‌های آزبستی، سیگاری هستند. با این استدلال، کشور روسیه استفاده از آزبست را ممنوع نکرده است، ولی اشتغال افراد سیگاری در کارخانه‌‌های آزبستی را ممنوع کرده است. باید در نظر داشت که کشور روسیه بزرگترین معادن آزبست در جهان را دارا بوده و بزرگترین فروشنده آزبست در جهان است. سه کشور روسیه، چین و کانادا 65 درصد تولید آزبست جهان را در اختیار دارند که از آنها به عنوان مثلث تولید ماده کرگبار آزبست نام برده‌اند.
       مصرف آزبست در 25 سال گذشته، به شدّت در کشورهای صنعتی جهان کاهش یافته است. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، مصرف آن افزایش یافته است.
       بر طبق مصوبه شورای‌عالی حفاظت محیط زیست مورخ دوّم مرداد 1379، مصرف آزبست در ایران از اوّل مرداد 1386 ممنوع شده است ولی بعلت عدم وجود ضمانت‌های اجرایی هنوز در صنایع گوناگون مصرف می‌شود. بر طبق گفته وحید نوروزی، مشاور معاون شهرداری تهران، "کشور ما طی 40 سال اخیر مصرف آزبست را از 10 هزار تن به 100 هزار تن در سال افزایش داده که 90 درصد آزبست مصرفی در محصولات سیمانی مانند لوله و ورق و 10 درصد آن نیز در تولید لنت ترمز و کلاچ مورد استفاده قرار می‌گیرد". وی اضافه کرد: نیمی از واردات آزبست ایران از روسیه تأمین شده و برزیل، قزاقستان و کانادا دیگر تأمین‌کنندگان آزبست کشور ما هستند و می‌توان از روسیه و کانادا به عنوان دو کشوری که با تولید آزبست با سلامت انسان‌ها در ایران و جهان بازی می‌کنند، نام برد. بر اساس مصوبه شورای عالی محیط زیست کشور باید طی 7 سال از 79 تا 86 به تدریج تمام محصولاتی که در تولید آنها از آزبست استفاده می‌کردند حذف می‌شد اما با وجود سپری شدن این مهلت 7 ساله، کارخانجات تولید محصولات آزبستی همچنان از این ماده خطرناک استفاده می‌کنند. هم‌اکنون هزاران تن آزبست در گمرک دپو و مجوز ثبت سفارش آن صادر شده ولی سازمان محیط زیست هنوز اقدامی جهت جلوگیری از ترخیص این ماده مرگبار نکرده است. 
        نتیجه آزمایش‌های انجام شده توسط نگارنده در مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی به درستی نشان می‌دهد که میتوان الیاف دیگری را جایگزین آزبست کرد و مقاومتی در حدود مقاومت ورق‌های سیمانی مسلح شده با الیاف آزبست به‌دست آورد. در این مقاله سه الیاف فولاد، شیشه و پلی پروپیلن به‌دلیل دارا بودن توجیه اقتصادی و مطرح بودن آنها در سطح جهانی بعنوان جایگزین آزبست در ورق‌های سیمانی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. بطور کلی می‌توان گفت که هر سه الیاف انتخاب شده برای مسلح کردن ورق‌های سیمانی مناسب می‌باشند ولی کاربری آنها می‌تواند متفاوت باشد. الیاف پلی پروپیلن از بروز ترک‌های مویین در اثر تنش‌های ناشی از تغییر شکل‌های رطوبتی و حرارتی بخوبی جلوگیری به عمل می‌آورد و به طور کلی برای تنش‌های کم کاربرد بیش‌تری دارد. الیاف شیشه و فولاد به ترتیب برای تنش‌های زیاد و خیلی زیاد مناسب تر می‌باشند.


برای دریافت PDF متن کامل مقاله بر روی "دریافت فایل مقاله"، در زیر بزنید:

ارسال نظر

ارسال

فرم درخواست استعلام خدمات 

این فرم در راستای ارایه هر چه بهتر و دقیق تر مشاوره و اجرای پروژه های ساختمانی برای بازدید کنندگان سایت چوبین سازه در نظر گرفته شده، شایان ذکر است تیم های فنی و اجرایی ما بهترین پیشنهاد ها را در اسرع وقت و طبق نیازهای مطرح شده به شما ارایه خواهند کرد.

 

 

:
:
:
: